Merkezi sinir sistemi ve MS

Multipl skleroz merkezi sinir sisteminin (beyin ve omurilik) genç erişkinleri en sık tutan hastalığıdır. Ayrıca; gençlerin nörolojik nedenli engelliliklerinde trafik kazalarından sonraki en sık ikinci nedendir. Omurilik, beynin doğal uzantısıdır. Merkezi sinir sistemi; çevreden gelen uyarımları değerlendirme ve bunlara fiziksel yanıt vermenin yanı sıra, tüm sosyal ilişkilerimizin de temel yönlendiricisidir.

Bu görev, hem beyin ve omurilik içindeki sinirlerin kendi içindeki bağlantıları hem de beynin ve omuriliğin bedenin diğer kısımları ile bağlantısı sayesinde gerçekleşir. Bu bağlantılar sinir lifleri ile sağlanır.

Sinir lifleri (aksonlar) ve bilgi iletimi

Sinir lifleri (aksonlar), sinir hücrelerinin (nöron) uzantılarıdır. Temel görevleri, hücre gövdesinden gelen mesajı bir elektrik teli gibi diğer sinirlere iletmek ve en sonunda mesajın (yani görevin) kaslara ulaşmasını sağlamaktır. Tersine yol da geçerlidir: Çevreden alınan veriler (ağrı, sıcaklık, titreşim, koku, ses, ışık vb.) uygun yanıtları belirlemek için önce omuriliğe, ardından da beynin o konuyla ilgili bölümüne gider.

Sağlıklı nöron

Akson, miyelin kılıf ile sarılıdır; mesajlar hızlı ve düzenli şekilde iletilir.

Miyelin hasarı

Miyelin kılıfın incelmesi veya hasar görmesi, iletimin yavaşlamasına ya da kesilmesine neden olur.

Miyelin, demyelinizasyon ve plaklar

Aksonlar, yağlı bir yapı olan miyelin kılıfı ile çevrelenmiştir. Bu kılıf aksonu koruyan bir yapı olmanın yanı sıra bilgilerin hızlı iletilmesini de sağlar. Bilgiler, miyelin kılıf ne kadar kalın ise o kadar hızlı iletilir. Dolayısıyla; miyelin kılıf ince olduğunda ya da herhangi bir nedenle hasar gördüğünde bu iletim yavaşlar ya da kesilir. MS’te en temel hasar işte bu miyelin kılıfta ortaya çıkmaktadır.

Miyelinin hasar görmesine “demyelinizasyon” denir. MS’in “demyelinizan hastalık” olarak tanımlanması bu nedenledir.

Ayrıca, hastalığın başından itibaren akson da hasar görmektedir. Bu tutulum, beyin ve omurilikte yaygın olarak görülür ve “plak” adı verilen görüntülere neden olur ki; lezyonlar incelendiğinde beyaz sert yapılar olarak dikkat çeker. Multipl skleroz adı da bu görüntü nedeniyle konulmuştur: “Çoğul/çoklu” anlamında “multipl” ve “sertlik” anlamında “skleroz”.

MS hastalığınız başkasınınkine benzemez!

Miyelin ve aksonda ortaya çıkan bu bozukluk, MS’te görülen belirti ve bulguların nedenidir. Bir MS hastasında ortaya çıkan belirti ve bulgular; bu plakların yerine, yaygınlığına ve oluşan hasarın büyüklüğüne (şiddetine) göre değişir. Buradan doğal olarak çıkan sonuç; hiçbir MS hastasının belirti ve bulgularının bir başkasınınkine benzemeyeceğidir.

Yani “Hiçbir MS hastası bir başka MS hastasına benzemez.” Bu yaklaşım her zaman akılda tutulmalıdır: Hastalığın benzememesi, tedavinin de alınacak önlemlerin de benzemeyeceği anlamına gelir ki; bunu bilmek hastayı birçok yanlış uygulamadan korur.

MS’in erken dönemlerinde oluşan hasar, merkezi sinir sistemi ve bağışıklık sistemi tarafından sıklıkla ve hızla düzeltilir. Böylece belirti ve bulgular geriler. Bu durum kendiliğinden olabileceği gibi kortizon tedavisiyle de olabilir. Belirti ve bulguların ortaya çıktığı döneme “atak” dönemi denir. Düzelme (remisyon); günler, haftalar ve seyrek olarak, aylar içinde gerçekleşebilir.

Hastalığın erken dönemlerinde bu süre kısa ve düzelme genellikle tam olurken; hastalığın ilerleyen dönemlerinde düzelme süresi uzar ve kısmi olarak gerçekleşir. Ne var ki; ister hastalığın erken dönemlerinde olsun isterse ilerleyen dönemlerinde gerçekleşsin, oluşan hasar şiddetli ve alanı genişse belirti ve bulgular kalıcı olabilir.

Hastalık başlangıcında belirti ve bulgular

MS’in başlangıcında görülebilecek belirti ve bulgular kişiden kişiye değişir. Sık karşılaşılan yakınmalardan bazıları:

• Yorgunluk
• Tek gözde (seyrek olarak her iki gözde) görme kaybı
• Bulanık görme / çift görme
• Bacak / kol güçsüzlüğü
• Dengesizlik
• El beceriksizliği
• Vücudun çeşitli yerlerinde uyuşma / karıncalanma / yanma
• İdrar sorunları (kaçırma / yapamama)
• Cinsel sorunlar